Điện xanh trở t hành lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp Việt Nam

Khả năng tiếp cận nguồn điện xanh, ổn định với chi phí hợp lý đang trở t hành một trong những yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư, duy trì đơn hàng xuất khẩu và vị thế của các doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Ngày 13/8/2026, tại TP.HCM, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức Diễn đàn trao đổi về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh cho cộng đồng doanh nghiệp.

Năng lực cung ứng điện xanh là điều kiện then chốt thu hút đầu tư

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đánh giá lợi thế cạnh tranh của quốc gia và doanh nghiệp hiện không còn chỉ dựa vào vốn, công nghệ hay nguồn nhân lực rẻ. Trong bối cảnh các thị trường quốc tế khắt khe hơn về tiêu chuẩn bền vững, năng lực cung ứng nguồn năng lượng sạch đã vươn lên t hành tiêu chí hàng đầu.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, khả năng đáp ứng điện xanh đang tác động trực tiếp đến quyết định đặt nhà máy của các tập đoàn đa quốc gia, năng lực duy trì hợp đồng xuất khẩu lâu dài và mức độ tham gia sâu của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy quản trị: năng lượng xanh không còn là chi phí tuân thủ đơn thuần mà đã biến t hành lợi thế cạnh tranh cốt lõi.

Sự chuyển dịch này buộc các doanh nghiệp phải xem xét nghiêm túc phương án năng lượng tái tạo nhằm bảo vệ thị phần xuất khẩu. Tuy nhiên, việc chuyển đổi t hành công hay không phụ thuộc rất lớn vào tính đồng bộ của hành lang pháp lý và hạ tầng kỹ thuật thực tế.

Hoàn thiện cơ chế pháp lý để DPPA đi vào thực chất

Tại phiên thảo luận, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã đề xuất việc hoàn thiện khung pháp lý cũng như hạ tầng vận hành nhằm mở đường cho dòng vốn xanh chảy vào các dự án năng lượng tái tạo. TS Trần Huỳnh Ngọc, chuyên gia cao cấp về thị trường và hệ thống điện AMPERES thuộc Alluvium Group, cho biết Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ban hành gần đây đã mở rộng khung pháp lý cho cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), đồng thời ghi nhận các bước vận hành thử nghiệm ban đầu qua lưới điện quốc gia.

Theo TS Trần Huỳnh Ngọc, Nghị định mới giúp gia tăng tính minh bạch cho mô hình DPPA. Mặc dù vậy, ông cũng lưu ý rằng hiệu quả thực tế của cơ chế không nên chỉ đo đếm bằng số lượng hợp đồng được ký trên giấy, mà phải nhìn vào số lượng giao dịch thực tế bảo đảm tính ổn định và khả năng hỗ trợ chủ đầu tư huy động vốn tài chính cho dự án.

Ở góc độ ngành hàng xuất khẩu, ông Nguyễn Văn Hoàng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, chia sẻ toàn ngành hiện có khoảng 7.000 doanh nghiệp đang đứng trước áp lực chuyển đổi lớn. Việc áp dụng mô hình nhà máy xanh đã không còn là khuyến khích tự nguyện mà chuyển t hành yêu cầu bắt buộc từ các đối tác quốc tế. Theo ông Hoàng, dù chi phí đầu tư ban đầu gia tăng, các nhà máy chuyển đổi xanh có thể thu hồi vốn sau khoảng ba năm nhờ tối ưu lượng điện, nước tiêu thụ và nâng cao năng suất lao động.

Thực nghiệm quy trình mua bán điện dư tại TP.HCM

Cung cấp dữ liệu thực tế tại địa phương, ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho hay mô hình mua bán điện qua đường dây riêng đang phát triển với 14 hệ thống trên địa bàn, tổng công suất đạt 60 MW. Bên cạnh đó, TP.HCM đã ghi nhận hơn 5.000 khách hàng đăng ký lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu với tổng công suất vượt 500 MW.

Liên quan đến cơ chế bán phần điện dư thừa lên lưới, ông Bùi Trung Kiên cho biết nhu cầu của các doanh nghiệp là rất lớn. Tuy nhiên, TP.HCM vẫn chưa ghi nhận trường hợp nào đăng ký t hành công do quy trình triển khai còn khá mới. Để giải quyết vướng mắc này, EVNHCMC đang tích cực phối hợp với một số doanh nghiệp thử nghiệm thủ tục mua điện dư, hướng tới việc chuẩn hóa quy trình và tuyên truyền rộng rãi ngay trong tháng 8.

Từ thực tiễn vận hành, đại diện EVNHCMC khuyến nghị các chủ đầu tư cần xác định rõ mục tiêu chính của hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu là phục vụ nhu cầu sử dụng tại chỗ. Doanh nghiệp nên tính toán quy mô công suất phù hợp với phụ tải thực tế thay vì kỳ vọng quá lớn vào việc bán điện dư, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư.

Khởi tạo môi trường pháp lý đồng bộ cho chuyển đổi xanh

Tổng kết Diễn đàn, Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng khẳng định Ban tổ chức sẽ tập hợp toàn bộ ý kiến, đề xuất của doanh nghiệp để gửi tới các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Các nội dung trọng tâm bao gồm hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường điện, chính sách khuyến khích đầu tư và thương mại, cùng việc triển khai hiệu quả cơ chế DPPA gắn với Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP về điện tự sản, tự tiêu.

Đặc biệt, việc xây dựng một khung chính sách đồng bộ về quản lý và vận hành hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) cũng được các bên nhấn mạnh nhằm đảm bảo tính ổn định cho hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao. VCCI cam kết tiếp tục đóng vai trò cầu nối, phản ánh kịp thời thực tiễn sản xuất kinh doanh nhằm kiến tạo môi trường đầu tư minh bạch và thuận lợi cho tiến trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam.

Đối với các doanh nghiệp, việc chủ động kiểm tra hồ sơ phụ tải, đánh giá khả năng tự dùng và tham khảo kỹ các quy định pháp lý hiện hành về DPPA lẫn điện tự sản tự tiêu sẽ là bước đi thiết thực trước khi quyết định xuống vốn đầu tư hệ thống năng lượng sạch.